terwijl de psalmen klonken, reed de trein in 1944 voorbij – een boodschap die ook in 2026 gehoord moet worden!

Waargebeurd: terwijl de psalmen klonken, reed de trein in 1944  voorbij – een boodschap die ook in 2026 gehoord moet worden!

Spreuken 24:12 Wanneer u zegt: Zie, wij hebben dat niet geweten, zal Hij Die de harten toetst, dat niet merken? Hij Die uw ziel gadeslaat, zal Híj het niet weten? Immers, Hij zal een mens vergelden naar zijn werk.”

In een Duits dorpje liep een spoorlijn vlak langs een kerk. Terwijl op zondag dienst werd gehouden, reden er treinen voorbij die Joden naar vernietigingskampen vervoerden. Veel kerkgangers wisten niet precies wat er gebeurde, maar de geruchten over deportaties, mishandeling en verdwijningen waren wijdverspreid. Historici hebben beschreven hoe kerkgangers het geluid van de treinen hoorden zonder er vragen over te stellen, terwijl anderen bewust weg keken uit angst of zelfbehoud. En hardop bleven zingen,

Achter de kerk reed een trein. Op het eerste gezicht was het een gewone trein. Een trein zoals er zoveel voorbijreden. Maar binnen in de kerk tikte de klok rustig verder. De psalmen klonken. De dominee preekte. De kerkdienst volgde haar vertrouwde dienst. Maar buiten, achter die kerk, reed geen gewone trein. In de wagons zaten Joden die geen nummers in een geschiedenisboek waren. Geen anonieme namen uit het verleden. Geen statistieken die we vandaag makkelijk kunnen lezen en vervolgens weer kunnen wegleggen.

Het waren Joodse mannen, Joodse vrouwen en Joodse kinderen. Gezinnen met dromen. Joden die ooit een huis hadden, een dagelijks leven, een toekomst. Joden die alles waren kwijtgeraakt: hun vrijheid, hun veiligheid, hun waardigheid en uiteindelijk hun leven.

De trein reed richting Auschwitz.

Toen de psalmen nog harder gingen klinken! Volgens getuigenissen werd er binnen in de kerk harder gezongen wanneer de onmenselijke geluiden van de wagons hoorbaar werden. De psalmen gingen door. De preek ging door. Misschien was het een poging om vast te houden aan de vertrouwde werkelijkheid. Misschien was het een manier om niet geconfronteerd te worden met wat zich buiten afspeelde. Het gehuil en geschreeuw van Joden die niet precies wisten wat er ging gebeuren.

Wat gebeurt er wanneer het lijden van mensen letterlijk langs je heen rijdt? Hoor je dan de stemmen van mensen in nood? Hoor je de angst? De wanhoop? De honger? De dorst? Of wordt het geluid overstemd door onze eigen zekerheden?                                                                En de dominee? Die preekte door. En de kerkgangers zongen de psalmen!

De moeilijke vraag van het verleden. Vandaag kijken wij met afschuw terug op deze periode. We vragen ons af: Hoe konden mensen dit laten gebeuren? Hoe konden kerken en kerkgangers  zwijgen? Hoe konden mensen God belijden en tegelijkertijd hun ogen sluiten voor het lijden van Joden in die trein? De trein van nu 2026  is het demonische islamitsche kwaad in de vorm van Iran/Hamas/Hezbollah en vele andere landen die Israel willen vernietigen. Ja, het klinkt ook in de Nederlandse straten nog steeds!

Het is makkelijk om vanuit 2026 naar het verleden te kijken. De geschiedenis ligt vast. Wij kennen de namen van slachtoffers en daders. Wij weten hoe het verhaal eindigde. Maar geloof wordt niet getest wanneer alles duidelijk is. Geloof wordt getest wanneer de trein nog rijdt. Wanneer het Joodse lijden nog plaatsvindt. Wanneer zwijgen nog een keuze is.

De vraag is daarom niet alleen: Waar stond de kerk toen? De vraag is ook: Waar staat de kerk vandaag?

De trein rijdt niet hetzelfde, maar de vraag blijft: De geschiedenis herhaalt zich niet letterlijk. Er zijn geen dezelfde wagons. Geen dezelfde namen. Geen kopie van dezelfde gebeurtenissen. Maar de menselijke vraag blijft bestaan: Horen wij het? Zien wij het?
Of zijn wij opnieuw bezig met zingen van psalmen terwijl het Joodse volk  lijdt?

In onze tijd zien we opnieuw veel angst, verdriet en onzekerheid onder Joden wereldwijd. Veel Joden ervaren dat veiligheid en vrijheid niet vanzelfsprekend zijn. Er zijn grote zorgen over antisemitisme, bedreiging en vijandigheid, ook in samenlevingen die zichzelf graag als tolerant en vrij beschouwen.

En dan komt de vraag opnieuw bij de kerk terecht. Wat klinkt er vanaf de kansel? Spreekt de kerk wanneer spreken moeilijk wordt? Of kiest zij voor een comfortabele stilte? Zoals nu 2026?

De stilte die wordt verpakt als voorzichtigheid Soms wordt stilte “voorzichtigheid” genoemd. Soms wordt het “neutraliteit” genoemd. Maar er bestaat een stilte die vooral gemakkelijk is omdat niemand erdoor wordt geraakt.

Want preken vanaf de kansel over recht en waarheid is eenvoudig zolang het geen gevolgen heeft. Een kerk kan prachtige woorden spreken over liefde, genade en gerechtigheid. Maar als die woorden verdwijnen op het moment dat het ingewikkeld wordt, blijven er uiteindelijk alleen mooie vormen over. Een kruis aan de muur maakt een kerk niet automatisch moedig. Moed blijkt wanneer het kruis ook gedragen wordt.

Wegkijken begint vaak klein. Onverschilligheid begint niet altijd met haat. Vaak begint het met wegkijken. Met de gedachte,een ander zal wel spreken. Of het ligt ingewikkeld.”

Maar ondertussen rijdt de trein verder. Het evangelie roept de kerk niet op om alleen aandacht te hebben voor onderwerpen die populair zijn of veilig voelen. Het roept op tot recht doen, Bijbelse waarheid spreken en barmhartigheid tonen. Ook wanneer dat ongemakkelijk is. Ook wanneer het iets kost. Ja, ook als het over Israel gaat en Gods beloften en verbonden!

De kerk en haar verantwoordelijkheid tegenover Israël en het Joodse volk                                                                                                              Een kerk die alleen opwekking en psalmen laat klinken maar haar oren sluit voor het lijden van het Joodse volk, moet zichzelf opnieuw onderzoeken. Niet alleen vanuit schuldgevoel. Maar vanuit gehoorzaamheid. Betrokkenheid bij het Joodse volk is geen tijdelijke trend. Geen politieke slogan. Geen emotionele reactie van het moment.

Het raakt aan een Bijbelse opdracht: recht doen, liefhebben en handelen vanuit Gods hart. Een kerk die alleen spreekt wanneer spreken veilig is, heeft misschien nog een stem. Maar heeft zij nog een getuigenis?

De trein rijdt voorbij. Niet dezelfde trein als toen. Niet dezelfde wagons. Niet dezelfde tijd. Maar dezelfde vraag klinkt opnieuw:

Luisteren wij? De vraag is niet of wij het geluid kunnen horen. De vraag is of wij bereid zijn om niet meer weg te kijken. Maar om op te komen voor onze Joodse medeburgers in Nederland

Shalom Dre