Zwijgen is kiezen: de kerk en Israël
Er is iets wat mij al lange tijd bezighoudt. Niet de wereld. Van de wereld verwacht ik niet dat zij Gods Woord als hoogste autoriteit erkent. Maar de kerk... dat is een ander verhaal. Juist de kerk zou de plaats moeten zijn waar de hele Waarheid van God wordt verkondigd. Toch lijkt er een opvallende stilte te zijn rondom één onderwerp dat de Bijbel van kaft tot kaft doortrekt: Israël.
Een stilte over Gods verbonden. Een stilte over Jeruzalem. Een stilte over Gods blijvende beloften. En de vraag die steeds sterker in mij opkomt is: hoe heeft het zover kunnen komen? Dat Israël een aanstoot is geworden in de kerk en voor veel christenen!
Wie de Bijbel onbevangen leest, kan onmogelijk om Israël heen. Vanaf het moment dat God Abraham roept in Genesis tot aan de laatste hoofdstukken van Openbaring vormt Israël de rode draad van Gods handelen. God sloot een eeuwig verbond met Abraham. Hij gaf zijn nakomelingen het land, sprak door de profeten over hun toekomst en zond uiteindelijk Zijn Zoon, Jezus Christus, geboren uit het Joodse volk. Zelfs Jezus is Joods
Ook de eerste gemeente bestond vrijwel volledig uit Joodse gelovigen. Het christelijk geloof is dus niet ontstaan naast Israël, maar vanuit Israël. Toch lijkt Israël in veel kerken nauwelijks nog een plaats te hebben in de prediking.
Wanneer en waarom veranderde de uitleg?
De Bijbel is niet veranderd. De uitleg van de kerk wel. In de eerste eeuwen van de kerk ontstond geleidelijk het idee dat de kerk de plaats van Israël had ingenomen. Gods beloften zouden voortaan niet langer letterlijk voor Israël gelden, maar geestelijk vervuld worden in de kerk. Invloedrijke kerkvaders, zoals Justinus de Martelaar, en later Augustinus, droegen eraan bij dat deze manier van Bijbellezen steeds meer de norm werd. Letterlijke profetieën over Israël werden symbolisch uitgelegd. Jeruzalem werd een beeld van de hemel. Het land werd een geestelijke werkelijkheid. Israël verdween langzaam naar de achtergrond.
Wat begon als een interpretatie groeide uit tot een theologisch systeem dat eeuwenlang het denken binnen grote delen van de kerk heeft bepaald. Tot op heden is dit nog steeds wat gepredikt wordt in veel kerken. Weinig predikanten durfen zich te wagen zich over Israel uit te spreken bang voor de mening vanuit de kerkbanken.
Maar wat zegt de Bijbel eigenlijk? Juist hier ontstaat de spanning. Want Paulus schrijft in Romeinen 11 iets heel anders. God heeft Zijn volk, dat Hij tevoren gekend heeft, niet verstoten." En enkele verzen later zegt hij: De genadegaven en de roeping van God zijn onberouwelijk." Dat zijn echt geen ingewikkelde uitspraken. Ze laten geen ruimte voor de gedachte dat God Zijn volk definitief zou hebben vervangen. Sterker nog, Paulus waarschuwt gelovigen uit de heidenen om zich niet boven Israël te verheffen. Hij vergelijkt Israël met een edele olijfboom waarop de heidenen zijn geënt.
Niet andersom. De wortel draagt ons. Wij dragen de wortel niet.
De gevolgen van eeuwen zwijgen De vervangingstheologie bleef niet zonder gevolgen. Wanneer Israël geen blijvende plaats meer heeft in Gods plan, verdwijnen ook de verbonden en profetieën naar de achtergrond. Grote delen van de Bijbel worden dan vooral geestelijk of symbolisch uitgelegd.
Maar de gevolgen gingen verder dan alleen de uitleg van de Schrift. Door de eeuwen heen ontstond in delen van de kerk het idee dat God klaar was met het Joodse volk. Hoewel antisemitisme veel verschillende oorzaken kent, moet eerlijk worden erkend dat anti-Joodse opvattingen binnen de kerk daar soms aan hebben bijgedragen. Dat is een pijnlijke bladzijde uit de kerkgeschiedenis die niet mag worden genegeerd.
Juist daarom is het belangrijk om steeds opnieuw terug te keren naar de Bijbel zelf.
Het gaat uiteindelijk niet alleen over Israël Misschien denken sommigen dat dit slechts een discussie is over één volk. Maar dat is het niet. Het gaat over Gods karakter. Want als Gods eeuwige beloften aan Israël ineens een andere betekenis krijgen of zouden zijn vervallen, wat zegt dat dan over Zijn andere beloften? Gods trouw aan Israël is uiteindelijk het bewijs van Zijn trouw aan al Zijn beloften.
Hij is een God Die zegt wat Hij doet. En doet wat Hij zegt.
Tijd om opnieuw de Bijbel te onderzoeken. Daarom is misschien wel de belangrijkste vraag niet wat onze traditie leert, maar wat de Bijbel zelf zegt. Durven wij de profeten weer onbevangen te lezen? Durven wij Romeinen 9 tot en met 11 serieus te nemen? En te prediken in de kerk? Durven wij Gods verbonden te geloven zoals Hij ze heeft uitgesproken?
Dat betekent niet dat Israël boven andere volken staat of dat iemand buiten Jezus Christus om behouden wordt. De Bijbel leert duidelijk dat redding alleen mogelijk is door geloof in de Joodse Messias. Maar dezelfde Bijbel leert ook dat God Zijn volk niet heeft verstoten en Zijn verbonden niet heeft ingetrokken.
Vandaag een ongemakkelijke vraag aan veel predikanten. Misschien is het tijd voor een eerlijk Bijbels onderzoek.
Niet met de vraag: Wat vraagt de kerkenraad?
Niet: Wat zegt mijn theologische opleiding?
Niet: Wat willen de kerkgangers graag horen?
Als 70 tot 80% van de Bijbel spreekt over Israël en het Joodse volk, kunnen we dan blijven zwijgen alsof Israël geen rol speelt in de prediking?
Het gaat over de betrouwbaarheid van Gods Woord. Over de trouw van God. En over de vraag of de kerk nog bereid is de volle waarheid van God te verkondigen, ook wanneer die botst met eeuwenoude tradities. Ook de gebeurtenissen sinds 7 oktober 2023 roepen ons op om opnieuw te luisteren naar wat de Bijbel zegt.
Misschien is het tijd dat het zwijgen wordt doorbroken.
Mijn gebed is dat we elkaar niet veroordelen, maar samen in Liefde en Waarheid de Bijbel onderzoeken, met liefde voor God, Zijn Woord en voor elkaar. Dat Hij wijsheid, moed en een zacht hart zal geven om de waarheid te zoeken en uit te dragen.
Shalom Dre
Maak jouw eigen website met JouwWeb